arrow-left-lightarrow-leftarrow-right-lightarrow-rightarrow-thin-left arrow-thin-right browser-search cup heart indicator laptop layers layout-4boxes layout-sideleft mail-heart mail map-pin mixer mouse nav paintbucket pencil-ruler phone picture play video
Insights On Topic

Leiderschap in het dierenrijk

Tekst: HESTER JANSEN

Naarmate wij mensen meer geïnteresseerd raken in nieuw leiderschap, komen we erachter dat de dierenwereld veel minder hiërarchisch georganiseerd is dan lange tijd verondersteld. Over de slimheid van chimpansees, leeuwen in ballingschap, de kennis van oude olifantenvrouwtjes en de collectieve intelligentie van het bijenvolk.

Wie heeft de beste gps?
Hoe test je welke duif de leiding neemt tijdens een lange vlucht? Precies. Je doet ze een piepklein rugzakje aan met een gps-apparaatje erin zodat je de positie in de groep heel nauwkeurig kunt bepalen en kunt nagaan welke vogel leidt en welke vogel volgt. De Hongaarse bioloog Máté Nagy kwam op basis van dit precisieonderzoek tot de conclusie dat de duivensamenwerking zeer complex in elkaar steekt. De ‘leidersduif’ is de duif met, letterlijk, de meeste volgers. Zijn of haar gedrag wordt het meest door anderen gekopieerd. Navigatievaardigheden spelen hierbij een grote rol. De gps-rugzakjes van Nagy wezen uit dat de vogels met de hoogste hiërarchische status de route naar huis nauwkeuriger wisten te vinden.

Verbannen naar no-cats-land
Terwijl de mannen zich met hun weelderige manen in de zon koesteren, gaan de vrouwtjesleeuwen op jacht. De mannetjesleeuwen kunnen wel indrukwekkender brullen, maar dat doen ze vooral om het territorium te bewaken. De iets zachtere brul van een vrouwtjesleeuw jaagt prooidieren veel meer angst aan (zie de olifanten). Leeuwen leven in groepen met een variërende samenstelling. De leeuwinnen blijven hun hele leven bij dezelfde groep, in hetzelfde territorium; de mannetjes moeten hun leiderschapspositie voortdurend blijven bewijzen tegenover rondtrekkende concurrenten. Jonge mannetjes worden uit de groep gestoten en verblijven net als de uitgerangeerde leiders in ‘no-cat’s-land’. Vrouwtjesleeuwen zijn weliswaar geen leiders; door hun stabiele positie in de groep is hun levensverwachting hoger.

Zelfsturende organisatie
Het bijenvolk mag dan wel een koningin hebben, zij stuurt haar zusters - de werkbijen – echt niet aan. Niemand vertelt de bij hoe laat zij moet opstaan en wat zij vandaag moet gaan doen. Het volk is een zelfsturende organisatie waarin ieder zich nijver op de eigen taken richt. Sommigen noemen een bijenvolk daarom een superorganisme: niet de enkeling maar het geheel is intelligent. Daar kunnen veel bedrijven en organisaties een voorbeeld aan nemen.

De ene aap is de andere niet
Leiderschap in de apenwereld roept bij velen een associatie met Bokito op. De macho gorilla uit Blijdorp maakte enkele jaren terug furore door een dierentuinbezoekster het ziekenhuis in te meppen. Bioloog en gedragsdeskundige Daniel Seesink betoogt dat het er in de apenwerkelijkheid heel wat politieker en minder ‘recht-toe-recht-aan dominant’ aan toe gaat dan wij denken. “De organisatiestructuur bij apen bepaalt wat voor leider er nodig is. In de chimpanseegroep zitten ook voormalige en toekomstige leiders. Het alfa-mannetje moet dus voortdurend politiek bedrijven, dealtjes sluiten, kortom: slim zijn om zijn machtspositie te behouden.” Bij gorilla’s werkt het totaal anders: een gorilla-groep (harem) bestaat uit één leider, de zilverrug, en verder uitsluitend uit vrouwen en kinderen. “Die kinderen moeten bij voorkeur dan wel van hem zijn”, zegt Seesink. “Als een gorilla-mannetje als leider in een nieuwe groep komt, zorgt hij er doorgaans voor dat alle kinderen tot 5 jaar oud onmiddellijk gedood worden.” In de mensenwereld past de leider soms niet helemaal bij de organisatiestructuur, constateert de bioloog. “Dan wordt een gorilla aan het hoofd van een chimpansee-organisatie gezet. Die chimpansees zijn gewend om politiek te bedrijven, die begrijpen de leiderschapsstijl van de gorilla niet. En andersom geldt precies hetzelfde.”

Hoe ouder, hoe wijzer
Bij olifanten geldt respect voor de ouderdom. Het oudste vrouwtje leidt de groep en dat doet ze op basis van ervaring en opgedane kennis. Biologen hebben geconstateerd dat vrouwelijke olifanten van zestig jaar en ouder beter gevaar kunnen inschatten dan jongere soortgenoten. Onderzoekers testten dit door leeuwengebrul door een luidspreker in de richting van verschillende olifantengroepen te zenden. De oudere olifanten slaagden er beter in om het gevaar in te schatten en de groep te organiseren. De leidsters van de olifantenkudde zijn overigens ook degenen met de meeste geografische kennis (wat is de kortste route naar de volgende drinkgelegenheid) en sociale vaardigheden. Vandaar ook dat bioloog Marc Bekoff stelt dat juist het jagen op de oude olifanten - die de grootste slagtanden hebben - het meeste schade toebrengt aan de soort.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *