arrow-left-lightarrow-leftarrow-right-lightarrow-rightarrow-thin-left arrow-thin-right browser-search cup heart indicator laptop layers layout-4boxes layout-sideleft mail-heart mail map-pin mixer mouse nav paintbucket pencil-ruler phone picture play video
Insights On Topic

Teamontwikkeling in balans

Tekst: Jan Boekestijn

Er is inmiddels enorm veel onderzoek verricht naar het functioneren van teams en hun ontwikkeling. Een belangrijke onderzoeker is Tuckman die de verschillende fases van teamontwikkeling in kaart bracht. Deze worden veel gebruikt en herkend en helpen teams zich verder te ontwikkelen. Veel kennis over de persoonlijke aspecten van teamleden en hun invloed op het team is gemeengoed. We kennen allemaal Belbin met zijn teamrollen. Ook Insights Discovery geeft diep inzicht in de interactie tussen de verschillende teamleden. Iedereen vertoont gedragsvoorkeuren, in kleuren gerepresenteerd, die een herkenbare en vaak voorspellende werking hebben binnen relaties. Al deze theorieën helpen de teamleider succesvolle teams te creëren. Maar er is meer...

Shiatsu
Soms loont het om van de gebaande paden af te wijken en inzichten uit een ander domein te gebruiken. Binnen Shiatsu, een massagetechniek gebaseerd op Chinese geneeswijzen, zijn mechanismen bekend die voor persoonlijke en teamontwikkeling gebruikt kunnen worden. De wetmatigheden zijn vele eeuwen geleden ontdekt in China en sinds die tijd steeds verder doorontwikkeld. Naast de fysieke aandacht voor klachten richt Shiatsu zich ook op psychische en emotionele aspecten. Hiervoor gebruikt de Shiatsu-masseur kennis over meridianen en acupunctuurpunten, maar ook de vijf elementen: aarde, metaal, water, hout en vuur. In een gezond lichaam zijn deze vijf elementen in balans; onbalans veroorzaakt allerlei tijdelijke of structurele klachten.

De vijf elementen en hun onderlinge relaties
De vijf elementen leveren een interessante invalshoek op om de effectiviteit van teams te beoordelen. Wat voor individuen geldt, geldt dikwijls ook voor teams. Binnen een team is alleen sprake van maximale effectiviteit wanneer de vijf elementen in balans zijn. De vijf elementen zijn onderling nauw met elkaar verbonden. Er zijn twee belangrijke cycli werkzaam die een rol spelen bij de balans tussen de elementen: de voedende cyclus en de controlerende (beheersende) cyclus.

Wanneer er een verstoring optreedt in één van deze cycli, ontstaat er onbalans. Allerlei gebeurtenissen hebben voortdurend invloed op het fragiele evenwicht tussen deze vijf elementen. Het uitgangspunt is om constant te streven naar het bereiken en bewaren van optimale balans, waardoor stagnaties en pijnpunten worden voorkomen. De dynamiek van dit evenwicht wordt duidelijk wanneer je beseft dat ieder teamlid op persoonlijk niveau ook te maken heeft met dezelfde balans tussen de vijf elementen. Een verstoorde balans bij elk individu afzonderlijk kan de oorzaak zijn van stagnaties binnen het team. Stagnaties die op hun beurt weer nadelige gevolgen kunnen hebben voor de balans van andere teamleden. Gelukkig heeft ieder mens een zelfhelend vermogen dat ervoor zorgt dat de natuurlijke balans zo snel mogelijk wordt hersteld na een verstoring. Echter, wanneer er sprake is van een structurele of te heftige onbalans, kan hulp van buitenaf nodig zijn.

‘Wanneer het ontbreekt aan diepgang en stabiliteit (water) kunnen de teamleden met een meer introverte voorkeur wellicht een waardevolle bijdrage leveren’

Teamvaardigheden
Binnen een team is er voortdurend sprake van interactie. Individuen reageren continu op elkaar, waardoor ze invloed uitoefenen op elkaars vermogen om de eigen balans te bewaren. In dat opzicht is het team een geweldige leerplaats, waarin iedereen als vanzelf vaardigheden ontwikkelt die helpen om in een complexe omgeving de eigen balans te bewaren. Het team kan enerzijds verstorend werken, maar is anderzijds ook in staat om helend op te treden in geval van onbalans bij één of meerdere individuen. Van de verschillende teamleden – maar in het bijzonder van de teamleider –vraagt dit de nodige kennis en kunde om te herkennen dat er verstoring optreedt en hoe hier vervolgens op de juiste manier mee om te gaan.

Mogelijke stagnaties
Verstoringen leiden tot stagnaties, waardoor de kwaliteiten van het team onvoldoende tot hun recht komen. Een veel voorkomende onbalans is die waarin bepaalde teamleden te veel ruimte innemen. Anderen kunnen zich daardoor geïntimideerd voelen. Zij laten onbewust en ongewild toe dat een ander onevenredig veel tijd en aandacht opeist en trekken zich terug. Het element metaal raakt uit balans en dat heeft grotere gevolgen dan je op het eerste gezicht zou denken. Het zelfvertrouwen daalt, omdat water niet meer wordt gevoed. De daadkracht neemt af, omdat hout niet meer wordt gecontroleerd. En dit effect wordt nog eens versterkt doordat voeding van het al verzwakte water ontbreekt. Kortom: het einde is zoek.

De oplossing ligt duidelijk in het terug in balans brengen van het element metaal, dat op zijn beurt door aarde wordt gevoed en door vuur wordt gecontroleerd. De persoon in kwestie is dus geholpen met het versterken van de elementen aarde en vuur. Elementen die kunnen helpen om de eigen ruimte opnieuw vast te stellen en te bewaken. Het vertrouwen neemt toe en de daadkracht groeit weer.

Leiderschap
Een teamleider moet van vele markten thuis zijn. Hoe groter zijn kennis over persoonlijke en team- ontwikkeling, hoe beter hij in staat is gebeurtenissen op waarde te schatten en daar adequaat op te reageren. Veel belangrijker nog is het dat hij in staat is zijn teamleden zover te krijgen dat zij met elkaar verantwoordelijkheid nemen en het gedrag vertonen dat bijdraagt aan de teameffectiviteit. Dit is geen eenvoudige opgave. In een situatie waarin de prestaties van het team achterblijven, is een interventie noodzakelijk. Met eenvoudige hulp-middelen en inzichten zijn vaak grote sprongen te maken. Het kunnen opzetten van verschillende ‘brillen’ helpt om beter te zien wat er speelt en wat er nodig is.
De bril van de ‘elementen’ kan ook in dit geval een interessante aanvulling zijn. In combinatie met bijvoorbeeld een systematiek als Insights Discovery geeft het een waardevol pakket aan oplossingen bij stagnaties, zoals eerder beschreven. Zo kun je bij een tekort aan een bepaald element verschillende kanten op. Je kunt het compenseren door extra energie op het specifieke element in te zetten, het voedende element te stimuleren, of het controlerende element nader te onderzoeken. Maar je kunt er ook voor kiezen het team aan te vullen met iemand die specifieke kwaliteiten heeft op het ontbrekende element.

Wanneer het bijvoorbeeld ontbreekt aan diepgang en stabiliteit (water) kunnen de teamleden met een meer introverte voorkeur wellicht een waardevolle bijdrage leveren. Ben je op zoek naar meer assertiviteit, dan kan de extraverte rode energie voor meer balans zorgen. Dat passie en expressie (vuur) zich vooral door extraverte gele energie laten manifesteren mag duidelijk zijn. Andersom geldt natuurlijk ook dat te veel energie van een bepaalde kleur verstoringen op kan leveren in de balans tussen de elementen.

Tot slot
Van een goede leider mag worden verwacht dat hij in staat is de individuele kwaliteiten van de verschillende teamleden aan te spreken op het bereiken van de gewenste balans. In een evenwichtig team zullen medewerkers zich gemakkelijker kunnen ontplooien en ontstaat sneller een synergetische samenwerking. Het team helpt het individu om het team te helpen en andersom. Dé uitdaging voor elke teamleider ligt dan ook in het zoeken naar de juiste balans.

Element Kenmerk Uit balans In balans
Aarde Staat voor alledaagse, plezier in het leven Piekeren, bezorgdheid Aandacht, aanwezig in het nu
Metaal Staat voor begrenzen, (eigen) ruimte innemen en innerlijke rust Verdriet, verlies van eigenheid, schuldgevoelens Wijsheid, begrenzing
Water Staat voor stevigheid, stabiliteit en zelfverzekerdheid Achterdocht, besluiteloosheid en angst Moed en sterke wil
Hout Staat voor daadkracht en assertiviteit Woede en frustratie over beperkingen Daadkracht en assertiviteit
Vuur Staat voor expressie, jezelf laten zien en je hart laten spreken Kwetsbaarheid (schrik) en geslotenheid Gevoeligheid en vreugde
Jan Boekestijn

Jan Boekestijn is een enthousiaste trainer en coach. Hij ziet snel kwaliteiten bij anderen en spoort hen aan deze (verder) te ontwikkelen. Daar ligt zijn passie: mensen helpen hun eigen gren-zen te verleggen. Hij is vindingrijk en praktisch en weet anderen met de nodige luchtigheid heilzaam te raken. Hij laat energie stromen en wakkert vlammetjes aan. Hij brengt mensen en teams in beweging.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *